Şiddetin Stabilizasyonu

Şiddetin anlamı uzun süre boyunca açıktı: yıkım. Dengenin anlamı da öyle: düzen ve stabilizasyon. Bu iki kategori yalnızca farklı değil, aynı zamanda birbirinin karşıtı olarak düşünülüyordu. Şiddet düzeni bozar; denge ise bu bozulmayı ortadan kaldırır. Bu ayrım, savaşın ontolojik çerçevesini belirleyen en temel aksiyomlardan biriydi. Ancak modern savaş sahası, bu aksiyomu sessizce geçersiz kılmıştır. Bugün karşılaşılan durum, şiddetin yıkım üretmeye devam ettiği halde, aynı anda düzeni koruyan bir işleve de sahip olmasıdır. Bu durum, şiddet ile denge arasındaki kategorik ayrımın çözülmesi anlamına gelir.

Lübnan sahasında İsrail’in saldırıları sonucu en az 17 kişinin ölmesi ve buna karşılık Hizbullah’ın yüzlerce roket ve projeksiyon fırlatması, bu dönüşümün somut bir örneğini sunar. Yüzeyde bakıldığında bu, klasik bir karşılıklı saldırı döngüsü gibi görünür: bir taraf vurur, diğeri karşılık verir. Ancak bu döngünün sürekliliği ve sınırları, bu şiddetin yalnızca yıkım üretmek için kullanılmadığını gösterir. Taraflar birbirini tamamen yok etmez; aksine belirli bir eşik içinde kalacak şekilde şiddeti sürekli olarak günceller. Bu nedenle burada ortaya çıkan şey, kaotik bir çatışma değil; ritmik ve kontrollü bir şiddet üretimidir.

Modern savaşın en belirgin özelliği, tarafların birbirini mutlak olarak ortadan kaldırma kapasitesine sahip olmalarına rağmen, bunu gerçekleştirmemeleridir. Bu durum teknik yetersizlikten değil, sistemin doğasından kaynaklanır. Tam yıkım, yalnızca karşı tarafı değil, aynı zamanda şiddeti uygulayan aktörü de istikrarsızlığa sürükleyebilir. Bu yüzden şiddet, sınırsız bir yıkım aracı olmaktan çıkarak, belirli bir dengeyi koruyacak şekilde dozlanır. Şiddetin kendisi, bir sonuca ulaşmak için değil; bir durumu sürdürmek için kullanılır.

Burada kritik dönüşüm, şiddetin işlevinde gerçekleşir. Klasik modelde denge, şiddetin yokluğu üzerinden tanımlanıyordu. Barış, şiddetin ortadan kalkmasıyla mümkündü. Oysa modern savaşta denge, şiddetin tamamen ortadan kalkmasıyla değil; belirli bir yoğunlukta devam etmesiyle sağlanır. Yani şiddet, dengeyi bozan değil; dengeyi sürekli yeniden kuran bir mekanizma haline gelir. Bu, yalnızca stratejik bir değişim değil; aynı zamanda kategorik bir krizdir. Çünkü artık şiddet ve düzen, farklı ontolojik alanlara ait olmaktan çıkarak aynı işlevsel düzlemde buluşur.

Bu kriz, araç ile karşıtının çakışmasıdır. Şiddet, yıkımın aracı olmaktan çıkıp düzenin taşıyıcısı haline geldiğinde, kavramsal ayrımlar işlevini yitirir. Şiddet hâlâ yıkar; insanlar hâlâ ölür; şehirler hâlâ zarar görür. Ancak bu yıkım, sistemi çökertecek bir noktaya ulaşmaz. Çünkü şiddetin uygulanma biçimi, bu çöküşü engelleyecek şekilde sınırlandırılmıştır. Bu durum, şiddetin doğasını tamamen ortadan kaldırmaz; onu yeniden konumlandırır. Şiddet artık yalnızca negatif bir güç değil; aynı zamanda düzen üretiminin bir bileşenidir.

Lübnan örneğinde bu durum açıkça gözlemlenir. İsrail’in saldırıları, sahada belirli bir üstünlük kurar; Hizbullah’ın yoğun roket atışları ise bu üstünlüğü dengeler. Bu karşılıklı hareket, çatışmayı sonlandırmaz; fakat kontrolsüz bir genişlemeyi de engeller. Taraflar, şiddeti artırarak değil, belirli bir ritim içinde tekrar ederek dengeyi korur. Bu ritim, savaşın sürekliliğini sağlar; ancak aynı zamanda onun sınırlarını da belirler. Böylece savaş, sonuç üreten bir süreç olmaktan çıkarak, kendi kendini sürdüren bir yapıya dönüşür.

Bu noktada şiddet, iletişimsel bir işlev de kazanır. Her saldırı yalnızca fiziksel bir etki yaratmaz; aynı zamanda bir mesaj iletir. Bu mesaj, karşı tarafa bir eşik hatırlatmasıdır: ne kadar ileri gidilebileceği ve hangi sınırların aşılmaması gerektiği sürekli olarak yeniden tanımlanır. Bu nedenle şiddet, yalnızca yıkım değil; aynı zamanda bir sınır çizme ve bu sınırı görünür kılma aracıdır. Denge, bu görünür sınırlar üzerinden kurulur.

Son kertede modern savaş, ne tam anlamıyla savaş ne de barış olarak tanımlanabilir. Çünkü savaşın klasik hedefi olan kesin zafer ortadan kalkmış; barışın temel koşulu olan şiddetsizlik ise mümkün olmaktan çıkmıştır. Bu ikiliğin yerini, sürekli güncellenen bir şiddet dengesi alır. Bu denge, yıkım ile düzen arasındaki sınırı siler ve her ikisini aynı sürecin parçası haline getirir. Böylece şiddet, kendi karşıtı olan düzenin üretiminde aktif bir rol üstlenir.

Bu nedenle modern savaşta asıl mesele, şiddetin varlığı ya da yokluğu değildir; şiddetin nasıl dağıtıldığı, nasıl sınırlandırıldığı ve nasıl tekrarlandığıdır. Lübnan sahasında gözlemlenen karşılıklı saldırı döngüsü, bu yeni paradigmanın açık bir ifadesidir. Şiddet burada bir sonuca ulaşmak için değil; bir durumu sürdürmek için vardır. Ve tam da bu yüzden, modern savaşın en temel özelliği, şiddetin yıkıcı olduğu kadar düzen kurucu bir işlev üstlenmesidir.                                                                            

Mekânın İnfazı

Savaşın hedefi uzun süre boyunca özneydi. Düşman, belirli bir bedene, belirli bir iradeye, belirli bir kimliğe indirgenebiliyordu. Bu nedenle savaş, öznenin ortadan kaldırılmasıyla sonuçlanacak bir süreç olarak kavranıyordu. Ancak modern savaş sahası, bu anlayışı kökten dönüştürmüştür. Artık hedef doğrudan özne değildir; öznenin var olabildiği koşulların kendisidir. Bu dönüşüm, savaşın nesnesini değiştirmekle kalmaz; özne ile mekân arasındaki ilişkiyi de yeniden tanımlar.

İsrail Savunma Bakanı’nın Lübnan sınırındaki köylerde “bütün evlerin” yıkılacağını açıklaması, bu dönüşümün en çıplak ifadesidir. Burada hedef alınan şey, belirli kişiler ya da belirli silahlı unsurlar değildir. Hedef, evdir. Ve ev, yalnızca fiziksel bir yapı olarak anlaşıldığında, bu eylemin gerçek anlamı kaçırılır. Çünkü ev, öznenin kendisini kurduğu, süreklilik kazandığı ve yeniden üretildiği temel mekânsal birimdir. Bu nedenle evin yok edilmesi, yalnızca bir yapının yıkılması değil; öznenin ontolojik zeminine yönelik bir müdahaledir.

Özne, mekândan bağımsız bir varlık değildir. Varlık, her zaman bir yer kaplama, bir yerde bulunma ve o yerle ilişki kurma üzerinden gerçekleşir. Bu açıdan bakıldığında özne ile mekân arasında dışsal bir ilişki değil, kurucu bir özdeşlik vardır. Özne, mekân içinde var olmaz; mekân aracılığıyla var olur. Bu nedenle mekân ortadan kaldırıldığında, özne yalnızca yer değiştirmez; varoluş koşullarını kaybeder. Mekânın yokluğu, öznenin yokluğu anlamına gelmez belki; ancak özne olma kapasitesinin askıya alınması anlamına gelir.

Bu bağlamda köylerin ve evlerin sistematik biçimde yok edilmesi, klasik anlamda bir askeri strateji değil; öznenin üretim zeminini ortadan kaldırmaya yönelik bir operasyondur. Çünkü bir özne, yalnızca biyolojik bir varlık olarak değil; mekânsal süreklilik içinde anlam kazanan bir varlıktır. Ev, bu sürekliliğin en yoğunlaştığı noktadır. Orada hafıza birikir, ilişkiler kurulur, gündelik hayat tekrar eder ve kimlik pekişir. Bu nedenle evin yıkılması, yalnızca fiziksel bir kayıp değil; bu sürekliliğin kesintiye uğratılmasıdır.

Burada ortaya çıkan şey, öznenin doğrudan imhası değil; özne olma ihtimalinin ortadan kaldırılmasıdır. İnsan öldürüldüğünde, belirli bir varlık ortadan kalkar. Ancak mekân yok edildiğinde, o varlığın yeniden ortaya çıkabileceği tüm koşullar silinir. Bu, yıkımın yönünü değiştirir. Şiddet artık bedene değil, zemine yönelir. Bu nedenle modern savaşta yıkım, tekil varlıkları hedef almak yerine, varlık üretim koşullarını ortadan kaldırmaya yönelir.

Bu noktada “düşman bölgesi” kavramı da farklı bir anlam kazanır. Düşman bölgesi, yalnızca dışsal ve yabancı bir alan değildir. Aksine, derin yapıda tanıdık ve evrensel bir mekânsal formu içerir. Ev, köy, mahalle gibi yapılar, kültürel farklılıklara rağmen evrensel bir tanıdıklık taşır. Bu nedenle düşmanın mekânı, tamamen yabancı bir alan değildir; özdeşlik kurulabilecek bir yapıyı barındırır. Bu özdeşlik, yüzeydeki düşmanlık kategorisinin altında, daha derin bir ortaklık düzeyine işaret eder.

Tam da bu yüzden mekânın yok edilmesi, yalnızca düşmanı ortadan kaldırma amacı taşımaz; aynı zamanda bu tanıdık yapının kazınması anlamına gelir. Buradaki “kazıma” işlemi, yüzeydeki düşman kategorisinin altındaki ortak mekânsal formun silinmesidir. Bu, yalnızca stratejik bir tercih değil; aynı zamanda sembolik bir işlemdir. Çünkü mekân, yalnızca bir yaşam alanı değil; aynı zamanda tanıdıklığın, aidiyetin ve özdeşliğin taşıyıcısıdır. Bu taşıyıcı ortadan kaldırıldığında, yalnızca fiziksel bir alan değil; aynı zamanda bir anlam dünyası da silinir.

Bu nedenle modern savaşta mekânın imhası, ontolojik bir operasyona dönüşür. Amaç, belirli bir özneyi ortadan kaldırmak değil; öznenin ortaya çıkabileceği tüm koşulları ortadan kaldırmaktır. Bu, şiddetin yönünü değiştiren bir kırılmadır. Şiddet artık doğrudan yok etmek yerine, var olma ihtimalini sıfırlamaya yönelir. Bu da savaşın doğasını kökten değiştirir. Çünkü artık mesele, düşmanı yenmek değil; düşmanın mümkün olduğu zemini ortadan kaldırmaktır.

Son kertede evlerin yıkılması, yalnızca askeri bir taktik olarak okunamaz. Bu eylem, özne ile mekân arasındaki kurucu ilişkiye doğrudan müdahale eder. Mekân ortadan kaldırıldığında, özne yalnızca yerinden edilmez; kendi varoluş koşullarından koparılır. Bu kopuş, fiziksel bir yıkımdan çok daha derin bir etki üretir. Çünkü burada yok edilen şey, yalnızca mevcut bir varlık değil; gelecekte ortaya çıkabilecek tüm varlıkların ihtimalidir. Bu nedenle modern savaş, öznenin değil, öznenin mümkün olduğu dünyanın infazına yönelmiş durumdadır.                                                                                          

Kimliğin Askıya Alınması

Kimlik, çoğu zaman tamamlanmış bir yapı gibi düşünülür; sanki birey belirli bir noktada kendisini kurar ve bu kurulum daha sonra yalnızca korunur ya da değişime uğrar. Oysa kimlik, özellikle çocuklukta, tamamlanmış bir bütün değil; sürekli inşa halinde olan, mekânla, tekrarlarla ve ilişkilerle örülen bir süreçtir. Bu süreç, belirli bir kopuş anına kadar kapalı bir düzen içinde ilerler. Bu kopuş gerçekleşmediği sürece, çocuk kendisini evin sınırları içinde kurar. Bu nedenle çocuk için kimlik, soyut bir aidiyet değil; doğrudan mekânsal bir yerleşikliktir.

Lübnan’da son üç haftada 370 binden fazla çocuğun yerinden edilmesi, bu sürecin kesintiye uğramasının en çıplak örneklerinden biridir. Bu olay yüzeyde bir “yer değiştirme” olarak okunabilir; çocuklar bir yerden alınır ve başka bir yere taşınır. Ancak bu okuma, meselenin yalnızca fiziksel katmanını görür. Gerçekte olan şey, çocukların içinde bulundukları ilk düzenin, yani kimliklerinin kurulduğu mekânsal ve ilişkisel yapının aniden ortadan kaldırılmasıdır. Bu, yalnızca bir yer kaybı değil; kimliğin kurulma zemininin ortadan kalkmasıdır.

Çocuğun kimliği, yetişkininki gibi dış dünyaya eklemlenmiş bir yapı değildir. Yetişkin, evin ötesinde bir sembolik düzenle ilişki kurabilir; toplumsal roller, kurumlar, dil ve soyut aidiyetler üzerinden kendisini yeniden konumlandırabilir. Ancak çocuk için bu ikinci düzen henüz tam anlamıyla kurulmamıştır. Çocuk, evin düzenine içkindir; onun dışına çıktığında, kendisini bağlayabileceği alternatif bir yapı hazır değildir. Bu nedenle çocukta kimlik, doğrudan mekânla özdeşleşir. Ev yalnızca bir barınak değil; kimliğin kendisidir.

Bu noktada Oedipal kopuş belirleyici bir eşik olarak ortaya çıkar. Bu kopuş, çocuğun evin kapalı düzeninden çıkarak daha geniş bir sembolik düzene dahil olması anlamına gelir. Yani çocuk, artık yalnızca mekânsal bir aidiyet üzerinden değil; dil, toplum ve ilişkiler ağı üzerinden kendisini tanımlamaya başlar. Ancak bu kopuş gerçekleşmeden önce, çocuk henüz ilk düzenin içindedir. Bu nedenle evin ortadan kalkması, çocuğun yalnızca fiziksel bir yer kaybetmesi değil; kimlik kurma sürecinin kesintiye uğraması anlamına gelir.

Burada yaşanan şey, klasik anlamda bir kimlik kaybı değildir. Çünkü kayıp, önceden kurulmuş bir yapının ortadan kalkmasını ima eder. Oysa çocukta kimlik henüz tam anlamıyla kurulmuş değildir. Bu nedenle yerinden edilme, kimliğin yıkılması değil; kimliğin askıya alınmasıdır. Bu askıya alma durumu, kimliğin oluşum sürecini durdurur ve onu belirsiz bir zamana erteler. Çocuk, ne eski düzenine geri dönebilir ne de yeni bir düzenle tam anlamıyla özdeşlik kurabilir. Bu durum, kimliğin tamamlanamayan bir süreç olarak donması anlamına gelir.

Bu nedenle yerinden edilme, çocuklar için yalnızca travmatik bir deneyim değildir; aynı zamanda epistemolojik bir kırılmadır. Çünkü çocuk dünyayı mekân üzerinden öğrenir. Tekrar eden rutinler, tanıdık yüzler, sabit mekânsal referanslar ve süreklilik hissi, çocuğun dünya algısını kurar. Bu referanslar ortadan kalktığında, dünya yalnızca tehlikeli bir yer haline gelmez; aynı zamanda anlamını da kaybeder. Çocuk için dünya, parçalanmış ve yeniden kurulamaz bir yapıya dönüşür.

Burada ortaya çıkan durum, yetişkin ile çocuk arasındaki farkı da keskinleştirir. Yetişkin, kimliğini farklı düzlemlere taşıyabilir; yeni mekânlarda, yeni ilişkiler içinde kendisini yeniden kurabilir. Ancak çocuk için bu esneklik mevcut değildir. Çünkü onun kimliği henüz mekânsal bağdan ayrışmamıştır. Bu nedenle yerinden edilme, çocuk için yalnızca bir kayıp değil; bir boşluk yaratır. Bu boşluk, doldurulması gereken bir eksiklik değil; kimliğin askıda kaldığı bir ara durumdur.

Bu bağlamda Lübnan’da yaşanan yerinden edilme dalgası, yalnızca insani bir kriz olarak değil; kimlik üretim süreçlerinin kitlesel ölçekte kesintiye uğraması olarak okunmalıdır. Bu çocuklar, yalnızca evlerini kaybetmemiştir; aynı zamanda kimliklerini kurabilecekleri sürekliliği de kaybetmiştir. Bu durum, geleceğe ertelenmiş bir kimlik problemine işaret eder. Çünkü askıya alınan kimlik, yalnızca o anın değil, geleceğin de belirsizleşmesi anlamına gelir.

Sonuç olarak mesele, çocukların yer değiştirmesi değildir; kimliklerinin zamansal olarak durdurulmasıdır. Oedipal kopuş gerçekleşmeden önce yaşanan mekân kaybı, kimliği yıkmaz; fakat onun başlamasını engeller. Bu nedenle yerinden edilme, çocuklar için bir travmadan daha fazlasıdır. Bu, kimliğin ertelenmesi, askıya alınması ve belirsiz bir geleceğe bırakılmasıdır. Ve tam da bu yüzden, en büyük yıkım fiziksel değil; henüz kurulmamış olanın kurulamaması ihtimalidir.                                         

Şiddetin Askıya Alınması

Şiddet çoğu zaman yalnızca uygulandığı an üzerinden düşünülür; sanki güç, ancak fiilen kullanıldığında varlık kazanıyormuş gibi. Bu bakış açısı, şiddeti doğrudan eylemle özdeşleştirir ve onun etkisini yalnızca görünür yıkım üzerinden ölçer. Oysa modern iktidar biçimleri, şiddetin yalnızca uygulanmasıyla değil, uygulanabilir halde tutulmasıyla işlediğini gösterir. Bu noktada şiddetin kesilmesi, bir geri çekilme değil; daha sofistike bir hakimiyet biçiminin başlangıcıdır.

İsrail kabinesinin Batı Şeria’daki yerleşimci şiddetini sınırlamaya yönelik önlemleri onaylaması, bu dönüşümün açık bir örneğidir. Burada amaç, şiddeti tamamen ortadan kaldırmak değildir. Aksine, dağınık ve kontrolsüz biçimde ortaya çıkan şiddeti belirli sınırlar içine çekmek, yani onu merkezileştirmek söz konusudur. Devlet, şiddeti yasaklamaz; onu düzenler, yönlendirir ve gerektiğinde askıya alır. Bu durum, şiddetin ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnızca onun kullanım biçiminin değiştiğini gösterir.

Uzun süre devam eden şiddet, başlangıçta güçlü bir etki yaratır. Korku üretir, itaat sağlar ve karşı tarafın hareket alanını daraltır. Ancak bu süreklilik, zamanla bir alışkanlık üretir. Şiddet, istisnai bir durum olmaktan çıkar ve gündelik bir gerçekliğe dönüşür. Bu noktada şiddetin etkisi zayıflamaya başlar; çünkü öngörülebilir hale gelir. Karşı taraf, neyle karşılaşacağını bilir ve bu bilgi, şiddetin yarattığı belirsizliği azaltır. Böylece şiddet, kendi etkisini aşındırmaya başlar.

Asıl kırılma, bu sürekliliğin aniden kesilmesiyle ortaya çıkar. Şiddet durduğunda, görünürde bir rahatlama beklenir. Ancak bu durma hali, çoğu zaman daha derin bir belirsizlik üretir. Çünkü artık şiddetin ne zaman, hangi koşullarda ve ne yoğunlukta geri döneceği bilinmez. Bu belirsizlik, sürekli şiddetin yarattığı korkudan farklı bir etki üretir. Sürekli şiddet, belirli bir düzen içinde işler; askıya alınmış şiddet ise bu düzeni ortadan kaldırır ve yerine öngörülemezlik yerleştirir.

Burada ortaya çıkan şey, potansiyel şiddetin hakimiyetidir. Şiddet artık fiilen uygulanmasa da, her an uygulanabilir durumda tutulur. Bu durum, gücün kullanımından çok, kullanım ihtimali üzerinden çalışır. “Uygulayabilirim ama uygulamıyorum” mesajı, doğrudan uygulanan şiddetten daha güçlü bir etki yaratır. Çünkü burada karşı taraf, yalnızca mevcut duruma değil; olası tüm durumlara göre kendini konumlandırmak zorunda kalır. Bu da sürekli bir zihinsel baskı üretir.

Bu nedenle şiddetin askıya alınması, bir zayıflama değil; aksine gücün daha üst bir formudur. Şiddetin uygulanması, gücün görünür hale gelmesini sağlar; ancak aynı zamanda onu tüketir. Şiddetin askıya alınması ise gücü görünmez kılar, fakat onu sürekli bir potansiyel olarak canlı tutar. Bu potansiyel, her an yeniden fiili hale gelebileceği için, etkisini sürekli olarak sürdürür. Böylece şiddet, eylem olmaktan çıkarak bir olasılık alanına dönüşür.

Batı Şeria’daki yerleşimci şiddetinin sınırlandırılması da bu çerçevede okunmalıdır. Devlet, bu şiddeti tamamen ortadan kaldırarak alanı nötralize etmez; bunun yerine şiddetin ne zaman ve nasıl ortaya çıkacağını belirleyen bir üst otorite olarak konumlanır. Bu durum, şiddetin tekelleştirilmesi anlamına gelir. Ancak bu tekelleşme, yalnızca fiili şiddeti değil; potansiyel şiddeti de kapsar. Devlet, şiddetin hem varlığını hem de yokluğunu kontrol eder hale gelir.

Buradaki en kritik nokta, şiddetin durdurulmasının bir “merhamet” olarak okunamamasıdır. Aksine, bu durdurma hali, hakimiyetin en yoğun biçimlerinden biridir. Çünkü karşı taraf, şiddetin ortadan kalktığına değil; askıya alındığına inanır. Bu inanç, sürekli bir tetikte olma hali yaratır. Şiddet uygulanmadığı anda bile, onun ihtimali davranışları belirlemeye devam eder. Böylece şiddet, fiziksel etkisinin ötesine geçerek zihinsel bir yapıya dönüşür.

Modern iktidar, şiddeti yalnızca kullanarak değil, onu geri çekerek de üretir. Şiddetin uygulanması, gücün ilk ve en basit formudur. Şiddetin askıya alınması ise, bu gücün daha rafine ve daha kalıcı bir versiyonudur. Çünkü burada kontrol, yalnızca eylem üzerinde değil; eylemin ihtimali üzerinde kurulur. Ve bu ihtimal, fiili şiddetten çok daha geniş bir etki alanına sahiptir.                                                             

Ölümün Normalleşmesi

Ölüm, uzun süre boyunca varoluşun en keskin sınırı olarak işlev gördü. Yaşamı anlamlı kılan şeylerden biri, onun ölüm karşısındaki kırılganlığıydı. Bu nedenle ölüm, nadirliği ve istisnai oluşuyla anlam üretirdi; yaşam ise sürekliliğiyle norm halini alırdı. Bu ayrım, yalnızca biyolojik değil; aynı zamanda ontolojik bir düzen kuruyordu. Yaşam ve ölüm arasındaki fark ne kadar belirginse, varoluş da o kadar anlamlıydı. Ancak modern çatışma ortamlarında bu ayrım giderek silikleşmekte ve ölüm, istisna olmaktan çıkarak gündelik bir gerçekliğe dönüşmektedir.

Gazze ve Batı Şeria’da belirli aralıklarla tekrar eden, düşük yoğunluklu ancak kesintisiz ölüm akışı bu dönüşümün somut bir örneğidir. Burada ölüm, tekil ve sarsıcı bir olay olarak değil; zamana yayılmış, ritmik ve sıradan bir süreç olarak ortaya çıkar. Her bir ölüm, kendi başına bir kırılma yaratmak yerine, sürekli tekrarın içinde erir. Böylece ölüm, dikkat çeken bir istisna olmaktan çıkar ve arka planın bir parçası haline gelir. Bu noktada mesele, kaç kişinin öldüğü değil; ölümün nasıl bir zamansallık içinde gerçekleştiğidir.

Ölümün bu şekilde süreklilik kazanması, onun ontolojik statüsünü değiştirir. Artık ölüm, yaşamın karşıtı olan bir sınır çizgisi değil; yaşamın içine sızmış bir durum halini alır. Bu durum, yaşam ile ölüm arasındaki ayrımın algısal olarak çözülmesine yol açar. Çünkü ölüm, nadir bir kesinti olmaktan çıkıp sürekli bir olasılık haline geldiğinde, yaşam kendisini bu olasılıktan ayıramaz hale gelir. Böylece yaşam, kendi karşıtıyla iç içe geçer.

Bu iç içe geçiş, varoluşsal bir krizi beraberinde getirir. Anlam, farklılık üzerinden kurulur; yaşamın anlamı da ölümden farklı olmasıyla mümkündür. Ancak bu fark ortadan kalktığında, anlam üretimi de çöker. Sürekli ölüm ortamında yaşayan birey, artık yaşamı ayrı bir kategori olarak deneyimleyemez. Yaşam, yalnızca ölümün henüz gerçekleşmemiş hali gibi algılanmaya başlar. Bu durum, varoluşun kendi iç tutarlılığını zedeler.

Zombi analojisi, bu durumu açıklamak için güçlü bir çerçeve sunar. Zombi, ne tam anlamıyla canlıdır ne de tamamen ölü. Bu ara durum, klasik kategorilerin işlemediği bir varoluş biçimine işaret eder. Sürekli ölümle çevrili bir yaşam da benzer bir ara duruma sürüklenir. Biyolojik olarak hayatta olan birey, varoluşsal olarak ölümün sürekliliği içinde erir. Bu nedenle burada söz konusu olan şey, fiziksel ölüm değil; yaşamın anlamının aşınmasıdır.

Bu bağlamda mikro-şiddet olarak adlandırılabilecek sürekli ve düşük yoğunluklu ölüm üretimi, büyük ölçekli yıkımlardan farklı bir etki yaratır. Ani ve yoğun yıkım, belirgin bir kırılma üretir; dikkat çeker ve anlamlandırılır. Oysa zamana yayılmış ölüm, bu kırılmayı ortadan kaldırır. Her bir olay, bir öncekine eklemlenir ve bir süreklilik oluşturur. Bu süreklilik, şiddetin görünürlüğünü azaltırken, etkisini derinleştirir. Çünkü burada yıkım, bir anda değil; yavaş ve sürekli bir aşınma şeklinde gerçekleşir.

Bu aşınma, yalnızca fiziksel varlıkları değil; aynı zamanda anlam yapılarını da hedef alır. Ölümün normalleşmesi, yaşamın istisnaya dönüşmesi anlamına gelir. Bu durumda birey, hayatta kalmayı olağan bir durum olarak değil; geçici bir istisna olarak deneyimler. Böyle bir deneyim, varoluşun temel referanslarını sarsar. Çünkü artık yaşam, güvenli ve süreklilik taşıyan bir zemin olmaktan çıkar.

Yani mesele, ölümün artması değil; ölümün anlam değiştirmesidir. Ölüm, istisnai bir olay olmaktan çıkıp norm haline geldiğinde, yaşamın kendisi de dönüşür. Bu dönüşüm, yaşamı ortadan kaldırmaz; ancak onu anlamsızlaştırır. Çünkü yaşam, kendisini ölümden ayıramadığı noktada, kendi varoluş koşullarını kaybeder. Bu nedenle modern çatışma ortamlarında en büyük yıkım, fiziksel kayıplardan çok, yaşam ile ölüm arasındaki ayrımın silinmesidir. Bu silinme, varoluşun kendisini belirsiz bir ara duruma sürükler ve bu durum, klasik anlamda ne yaşam ne de ölüm olarak adlandırılabilir.                       

Ölümün Ritmi

Ölüm, tekil bir olay olarak gerçekleştiğinde anlam üretir. Beklenmedikliği, nadirliği ve kesintiye uğratıcı etkisi, onu yaşamın karşıtı olarak konumlandırır. Bu nedenle ölüm, yalnızca biyolojik bir son değil; aynı zamanda varoluşun sınırını belirleyen ontolojik bir eşiği temsil eder. Ancak ölüm tekrar etmeye başladığında, bu eşik işlevini yitirir. Çünkü tekrar, istisnayı ortadan kaldırır ve istisnanın ortadan kalktığı yerde anlam da çözülmeye başlar.

31 Mart’ta Gazze’de en az 6 kişinin öldürülmesi, tek başına ele alındığında bir olay gibi görünebilir. Ancak bu olay, bir gün önce gerçekleşen benzer bir ölüm akışının devamıdır. Bu süreklilik, her bir ölümü tekil bir kırılma olmaktan çıkarır ve onları birbirine eklemlenen bir dizinin parçası haline getirir. Böylece ölüm, artık ayrı ayrı anlamlandırılan olaylar zinciri değil; zamana yayılmış bir ritim olarak ortaya çıkar. Bu ritim, ölümün ontolojik statüsünü dönüştürür.

Burada belirleyici olan, ölümün sayısı değil; tekrarın kendisidir. Her gün belirli sayıda ölümün gerçekleşmesi, bu ölümleri istisnai olmaktan çıkarır. Ölüm artık şok üretmez; çünkü beklenir hale gelir. Beklenen şey ise olay olmaktan çıkar ve duruma dönüşür. Bu nedenle burada söz konusu olan şey, bir dizi trajik olay değil; sürekli işleyen bir ölüm rejimidir. Ölüm, bu rejimde arka planın bir parçası haline gelir.

Bu dönüşüm, yaşam ile ölüm arasındaki ayrımı bulanıklaştırır. Klasik durumda yaşam süreklidir ve ölüm bu sürekliliği kesintiye uğratan bir istisnadır. Ancak ölüm sürekli hale geldiğinde, bu kesinti ortadan kalkar. Ölüm artık yaşamın dışında değil; onun içinde gerçekleşen bir durum haline gelir. Böylece yaşam, kendisini ölümden ayıramaz hale gelir. Bu durum, varoluşun temel kategorilerinin çözülmesine yol açar.

Bu çözülme, yalnızca fiziksel bir tehdit değil; aynı zamanda varoluşsal bir krizdir. Anlam, farklılık üzerinden kurulur. Yaşamın anlamı, ölümden farklı olmasıyla mümkündür. Ancak ölüm sürekli hale geldiğinde, bu fark algısal olarak silinir. Yaşam, kendisini tanımlayabileceği bir karşıtlıktan yoksun kalır. Bu da varoluşun anlamsızlaşmasına yol açar. Çünkü artık yaşam, yalnızca ölümün henüz gerçekleşmemiş hali gibi deneyimlenir.

Bu durumu açıklamak için zombi analojisi işlevseldir. Zombi, klasik kategorilerin dışında bir varoluş biçimini temsil eder. Ne tam anlamıyla canlıdır ne de tamamen ölü. Sürekli ölümün arka plan haline geldiği bir ortamda yaşayan birey de benzer bir ara duruma sürüklenir. Biyolojik olarak yaşam devam eder; ancak bu yaşam, ölümle iç içe geçmiş bir şekilde var olur. Bu nedenle burada söz konusu olan şey, yaşamın ortadan kalkması değil; onun anlamının aşınmasıdır.

Bu aşınma, büyük ölçekli ve ani yıkımlardan farklı bir biçimde işler. Ani yıkım, belirgin bir kırılma yaratır ve bu kırılma anlamlandırılabilir. Oysa tekrar eden düşük yoğunluklu ölüm, bu kırılmayı ortadan kaldırır. Her bir ölüm, bir öncekine eklemlenir ve bir süreklilik oluşturur. Bu süreklilik, şiddetin görünürlüğünü azaltırken, etkisini derinleştirir. Çünkü burada yıkım, bir anda değil; zamana yayılmış bir aşınma şeklinde gerçekleşir.

Bu nedenle 31 Mart’taki ölüm, tek başına ele alındığında anlaşılmaz. Onu anlamlı kılan şey, bir gün önceki ve muhtemelen sonraki günlerdeki ölümlerle kurduğu ilişkidir. Bu ilişki, ölümü bir olay olmaktan çıkarır ve bir ritme dönüştürür. Bu ritim ise yaşam ile ölüm arasındaki ayrımı silikleştirir. Böylece ölüm, varoluşun dışındaki bir sınır olmaktan çıkar ve onun içkin bir parçası haline gelir.

Son kertede mesele, ölümün gerçekleşmesi değil; nasıl gerçekleştiğidir. Tekrarlanan, düşük yoğunluklu ve süreklilik arz eden ölüm, yaşamı ortadan kaldırmaz; fakat onu aşındırır. Bu aşınma, varoluşun anlamını taşıyan farkı ortadan kaldırır. Böylece ortaya çıkan durum, ne klasik anlamda yaşam ne de ölüm olarak tanımlanabilir. Bu, iki kategori arasında asılı kalan, belirsiz ve süreğen bir varoluş halidir.    

Ölümün Hiyerarşisi

Ölüm, ontolojik düzlemde tarafsızdır. Her yaşamın sonu olarak ortaya çıkar ve bu anlamda ne seçicidir ne de ayrıcalık tanır. Bu nedenle ölüm, en radikal eşitleyici olarak düşünülebilir. Ancak bu eşitleyici doğa, insan zihni tarafından doğrudan kabul edilemez. Çünkü mutlak eşitlik, aynı zamanda mutlak belirsizlik anlamına gelir. Ölümün bu kontrolsüz ve ayrım tanımayan yapısı, zihinde derin bir huzursuzluk üretir. Bu huzursuzluk, ölümün kendisini değiştirmez; fakat onun nasıl algılandığını dönüştürür.

Gazze savaşında yüzlerce sivilin ölümü, çoğu zaman sınırlı bir tepkiyle karşılanırken; aynı savaşta Birleşmiş Milletler’e bağlı bir kurumun çalışanlarının ölümü, uluslararası düzeyde daha büyük bir yankı uyandırır. UNRWA Başkanı Philippe Lazzarini’nin bu ölümler için üst düzey bir soruşturma talep etmesi de bu farkın görünür hale geldiği bir momenttir. Burada dikkat edilmesi gereken şey, ölümün kendisinin değişmemesidir. Ölen kişi ister bir sivil ister bir uluslararası kurum çalışanı olsun, ontolojik olarak aynı sonla karşılaşır. Buna rağmen, bu ölümler arasında belirgin bir değer farkı oluşur.

Bu fark, ölümün doğasından değil; onun insan zihni tarafından nasıl anlamlandırıldığından kaynaklanır. Ölüm, kontrol edilemez ve öngörülemez bir olaydır. Bu özelliği, onu yalnızca korkutucu değil; aynı zamanda kategorize edilemez kılar. Zihin, bu kategorize edilemezliği tolere edemez. Bu nedenle ölüm, doğrudan olduğu haliyle kabul edilmez; onun yerine sınıflandırılır, ayrıştırılır ve hiyerarşik bir düzene yerleştirilir. Böylece ölüm, belirsiz bir olgu olmaktan çıkar ve anlamlandırılabilir hale gelir.

Bu süreçte ortaya çıkan şey, ölümün değer hiyerarşisidir. Bazı ölümler “daha önemli”, bazıları ise “daha sıradan” olarak konumlandırılır. Yerel ve gündelik ölümler, bu hiyerarşinin alt katmanında yer alır; çünkü bu ölümler, belirli bir bağlam içinde anlamlandırılabilir ve bu bağlamın dışına taşmaz. Oysa uluslararası kurumlara bağlı çalışanların ölümü, bu bağlamı aşar. Bu tür ölümler, “evrensel” kategorisine yerleştirilir ve bu nedenle daha yüksek bir değer atfedilir.

UNRWA çalışanlarının ölümü tam da bu noktada kritik bir anlam kazanır. Bu çalışanlar, yalnızca bireyler olarak değil; aynı zamanda belirli bir normun temsilcileri olarak varlık gösterir. Bu norm, tarafsızlık, korunma ve dokunulmazlık gibi kavramlar etrafında şekillenir. Bu nedenle bu kişilerin ölümü, yalnızca bireysel bir kayıp değil; aynı zamanda bu normların ihlali olarak algılanır. Böylece ölüm, fiziksel bir olay olmaktan çıkar ve sembolik bir kırılmaya dönüşür.

Bu kırılma, ölümün tarafsızlığını tehdit eder. Çünkü eğer “korunması gereken” kategorisine ait olanlar da ölebiliyorsa, ölümün hiçbir sınır tanımadığı ortaya çıkar. Bu durum, zihnin kurduğu hiyerarşik yapıyı sarsar. Bu sarsıntı, yalnızca belirli ölümlerin değil; ölümün kendisinin yeniden düşünülmesine yol açar. Ancak zihin bu radikal eşitleyiciliği kabul etmek yerine, hiyerarşiyi yeniden üretmeye çalışır.

Bu yeniden üretim süreci, soruşturma talepleri ve uluslararası tepkiler üzerinden gerçekleşir. Bu tepkiler, fiili bir koruma sağlamaktan çok, normun yeniden tesis edilmesine yöneliktir. Yani mesele, ölümleri geri döndürmek değil; bu ölümlerin “olmaması gereken” kategorisine ait olduğunu vurgulamaktır. Bu vurgu, ölümün tamamen eşitlenmesini engellemeye yönelik bir girişimdir. Çünkü ölüm eşitlendiğinde, tüm kategoriler çöker ve anlam üretimi imkânsız hale gelir.

Dolayısıyla ölümün hiyerarşisi, ontolojik bir gerçeklik değil; epistemolojik bir savunma mekanizmasıdır. Bu mekanizma, ölümün yarattığı belirsizliği kontrol altına almak için geliştirilir. Ölüm, bu sayede farklı kategorilere ayrılır ve her kategoriye farklı bir değer atfedilir. Bu değerler, ölümün kendisini değiştirmez; ancak onun nasıl algılandığını belirler.

Nihayetinde mesele, kimin öldüğü değil; ölümün nasıl anlamlandırıldığıdır. Ölüm ontolojik olarak eşittir; ancak zihin bu eşitliği kabul edemez. Bu nedenle ölüm, sürekli olarak yeniden sınıflandırılır ve hiyerarşik bir yapıya yerleştirilir. Bu yapı, ölümün kontrolsüzlüğünü gizler ve onu anlamlandırılabilir hale getirir. Ancak bu anlamlandırma, her zaman kırılgan bir zemine dayanır. Çünkü her yeni ölüm, bu hiyerarşiyi yeniden sorgulamaya açar ve ölümün aslında hiçbir kategoriye sığmadığını hatırlatır.              

Yargının Çöküşü

Batı Şeria’daki Filistinli ailelerin, yeni yasa nedeniyle yakınlarının adil yargılama olmaksızın idamla karşı karşıya kalacağından korkması, yalnızca bir ceza politikasının sertleşmesi değildir; daha derinde, hukukun kendisini mümkün kılan mantıksal zeminin çözülmesini açığa çıkarır. Çünkü burada mesele, idamın varlığı değil; idamın hangi koşullarda, hangi kriterlere göre ve hangi mesafe içinde uygulanacağıdır. Bu mesafe ortadan kalktığında, hukuk artık belirsizliği azaltan bir mekanizma olmaktan çıkar ve belirsizliği üreten bir yapıya dönüşür.

Klasik anlamda hukuk, eylem ile ceza arasında bir ayrım kurar. Bir özne belirli bir eylemde bulunur, bu eylem normatif bir çerçevede değerlendirilir ve ardından belirli bir ceza uygulanır. Bu süreç, hukukun temel işleyiş mantığını oluşturur. En kritik unsur, bu süreçteki mesafedir: eylem ile ceza arasında zaman, değerlendirme ve ölçüt bulunur. Bu mesafe, yalnızca teknik bir detay değil; hukukun varlık koşuludur. Çünkü bu mesafe sayesinde belirsizlik azaltılır, öngörülebilirlik sağlanır ve birey davranışlarını buna göre düzenleyebilir.

Ancak adil yargılama olmaksızın idam ihtimalinin ortaya çıkmasıyla birlikte bu yapı çöker. Çünkü burada ceza, eylemin değerlendirilmesinden türetilmez; aksine eylemden bağımsız olarak bir ihtimal haline gelir. Bu durumda ölüm, belirli bir sürecin sonucu değil; her an gerçekleşebilecek bir olasılığa dönüşür. Böylece hukuk, eylem ile sonuç arasındaki ilişkiyi düzenlemek yerine, bu ilişkiyi belirsizleştirir. Ceza artık bir son değil; sürekli mevcut olan bir tehdittir.

Bu dönüşüm, yalnızca cezanın uygulanışını değil; cezanın anlamını da değiştirir. Normalde ceza, geçmişte gerçekleşmiş bir eyleme yöneliktir. Oysa burada ceza, geleceğe dair bir ihtimal olarak var olur. Bu durum, bireyin davranışlarını düzenleme imkânını ortadan kaldırır. Çünkü birey artık neyin cezalandırılacağını, hangi koşullarda cezaya maruz kalacağını öngöremez. Öngörülemezlik, hukukun yerine geçer. Böylece hukuk, düzen kuran bir yapı olmaktan çıkar ve sürekli bir tedirginlik üreten bir mekanizmaya dönüşür.

Bu noktada ortaya çıkan şey, belirsizleştirilmiş ölüm rejimidir. Ölüm, artık istisnai bir sonuç değil; sürekli mevcut olan bir ihtimaldir. Bu ihtimalin kendisi, fiili ölümden daha geniş bir etki alanına sahiptir. Çünkü burada birey yalnızca ölümle değil; ölümün ne zaman ve hangi gerekçeyle gerçekleşeceğini bilmemekle karşı karşıyadır. Bu belirsizlik, fiziksel bir tehdidin ötesine geçerek varoluşsal bir baskı üretir.

Bu durum, suç kavramının dönüşümüyle doğrudan bağlantılıdır. Klasik modelde suç, eylemden türeyen bir kategoridir. Bir özne belirli bir eylemi seçer ve bu eylem normlara aykırıysa suç olarak adlandırılır. Ancak suçun eylemden kopması ve belirsizleşmesiyle birlikte bu yapı da çözülür. Çünkü artık suç, belirli bir eylemin sonucu değil; her an ortaya çıkabilecek bir kategori haline gelir. Bu da suç ile ceza arasındaki ilişkiyi tamamen koparır.

Bu kopuş, hukukun mantıksal temelini ortadan kaldırır. Çünkü hukuk, eylem ile sonuç arasındaki bağ üzerine kurulur. Bu bağ ortadan kalktığında, geriye yalnızca işleyen bir sistem görüntüsü kalır. Hukuk, hâlâ varmış gibi görünür; yasalar, mahkemeler ve prosedürler devam eder. Ancak bu yapı, gerçek bir değerlendirme süreci üretmez. Aksine, değerlendirme sürecinin simülasyonunu üretir. Ceza, hâlâ uygulanır; ancak bu uygulama, belirli bir mantıksal zemine dayanmaz.

Bu bağlamda ailelerin duyduğu korku, yalnızca ölüm korkusu değildir. Asıl korku, ölümün hangi koşullarda gerçekleşeceğini bilmemektir. Çünkü belirsizlik, kontrolün ortadan kalktığı anlamına gelir. Birey, davranışlarını düzenleyebileceği bir referans noktasına sahip olmadığında, sürekli bir tehdit altında yaşar. Bu tehdit, fiili şiddetten daha geniş bir etki üretir; çünkü her an gerçekleşebilir.

Burada ortaya çıkan durum, hukukun kendi karşıtına dönüşmesidir. Hukuk, belirsizliği ortadan kaldırmak için vardır; ancak bu yapı içinde belirsizliğin kaynağı haline gelir. Ceza, geçmiş bir eylemin sonucu olmaktan çıkar ve sürekli mevcut bir ihtimale dönüşür. Böylece hukuk, düzen kuran bir mekanizma olmaktan çıkarak, kontrolsüzlüğü yöneten bir yapıya dönüşür. Bu dönüşüm, yalnızca belirli bir yasa değişikliği değil; hukukun ontolojik statüsünün değişmesidir.                                                        

Ayrımın Çöküşü

Modern siyasal düzen, yalnızca kurumlar ve yasalar üzerinden değil; aynı zamanda belirli kategorik ayrımlar üzerinden işler. Bu ayrımların en kritik olanlarından biri, asker ile sivil arasındaki farktır. Bu fark, yalnızca hukuki ya da teknik bir sınıflandırma değildir; modern öznenin kendisini tanıyabilmesi için kurucu bir koşuldur. Çünkü bu ayrım sayesinde birey, kendisini şiddetin faili olarak değil; şiddetin dışında konumlanan bir varlık olarak tanımlar. Devlet şiddeti uygular; birey ise bu şiddetin nesnesi ya da muhatabı olabilir, fakat faili değildir. Bu ayrım, otorite ile tabi olan arasındaki temel ilişkiyi mümkün kılar.

İsrail parlamentosunun Filistinliler için askeri mahkemelerde idamı öngören yasayı kabul etmesi, bu kurucu ayrımın çözülmeye başladığı bir momenti işaret eder. Burada mesele yalnızca idam cezasının varlığı değildir. Daha derinde olan şey, belirli bir grubun sivil statüden çıkarılarak askeri bir yargı rejimine tabi kılınmasıdır. Bu durum, bireyin ait olduğu kategoriyi değiştirmekle kalmaz; kategorilerin kendisini belirsiz hale getirir.

Askeri mahkeme, doğası gereği farklı bir mantıkla çalışır. Hızlıdır, esnektir ve çoğu zaman olağan hukuk prosedürlerinin dışında konumlanır. Bu yapı, savaş koşullarında işlevsel olabilir; çünkü savaş, istisnai bir durum olarak kabul edilir. Ancak bu istisnai yapı, sivil bireylere uygulanmaya başladığında, istisna ile norm arasındaki ayrım ortadan kalkar. Böylece askeri mantık, sivil alana sızar ve onu dönüştürür.

Bu sızma, yalnızca hukuki bir değişim değil; epistemolojik bir kırılmadır. Çünkü modern birey, kendisini belirli kategoriler üzerinden tanır. “Sivil” olmak, yalnızca bir statü değil; aynı zamanda bir kimliktir. Bu kimlik, bireyin şiddetle kurduğu ilişkiyi belirler. Birey, kendisini şiddet uygulayan değil; şiddetten korunması gereken biri olarak konumlandırır. Bu konum, modern öznenin kendisini anlamasının temelidir.

Ancak sivil birey askeri mahkemeye tabi kılındığında, bu konum ortadan kalkar. Birey artık ne tam anlamıyla sivil kalır ne de asker haline gelir. Bu ara durum, kategorik bir belirsizlik üretir. Bu belirsizlik, yalnızca hukuki değil; aynı zamanda varoluşsal bir sorundur. Çünkü birey, kendisini hangi kategoriye göre tanımlayacağını bilemez. Kimlik, bu noktada sabit bir referans olmaktan çıkar ve çözülmeye başlar.

Bu çözülme, normatif düzeyde bir eşitleme gibi görünebilir. Herkes aynı yargı mekanizmasına tabi tutuluyormuş gibi bir izlenim oluşabilir. Ancak bu eşitleme, gerçek bir eşitlik değildir. Aksine, kategorilerin ortadan kalkmasıyla ortaya çıkan bir boşluktur. Eşitlik, farklı kategorilerin aynı norm altında buluşmasıyla mümkündür. Oysa burada kategoriler ortadan kalkmakta ve bu nedenle eşitlik anlamını yitirmektedir.

Bu durum, modern siyasal düzenin temel mantığını da sarsar. Çünkü devletin varlığı, belirli ayrımlar üzerinden sürdürülür. Otorite ile tabi olan, asker ile sivil, iç ile dış gibi ayrımlar, bu düzenin yapı taşlarıdır. Bu ayrımlar ortadan kalktığında, düzenin kendisi de belirsiz hale gelir. Devlet, şiddeti kimin adına ve kime karşı uyguladığını net bir şekilde belirleyemez. Bu da otoritenin kendisini zayıflatır.

Son kertede burada ortaya çıkan kriz, eşitsizlikten daha derindir. Eşitsizlik, mevcut kategoriler içinde anlaşılabilir ve eleştirilebilir bir durumdur. Ancak kategorilerin kendisi çöktüğünde, eleştiri zemini de ortadan kalkar. Çünkü artık neyin yanlış, neyin doğru olduğunu belirleyecek bir referans noktası kalmaz. Bu durum, yalnızca hukuki bir sorun değil; aynı zamanda epistemik bir çöküştür.

Bu nedenle asker–sivil ayrımının çözülmesi, modern öznenin kendisini tanımlama kapasitesini doğrudan etkiler. Bu ayrım, yalnızca bir sınır değil; aynı zamanda bir anlam üretim mekanizmasıdır. Bu mekanizma ortadan kalktığında, birey kendisini konumlandıramaz. Ve tam da bu noktada, modern düzenin en temel varsayımlarından biri sessizce ortadan kalkar: bireyin kendisini tanıyabilmesi.               

Hukukun Zemini

Hukuk çoğu zaman eşitlik fikriyle birlikte düşünülür. Sanki hukuk, eşitler arasında düzen kuran bir mekanizmaymış gibi algılanır. Oysa bu algı, hukukun yüzeydeki ideal formunu yansıtır; onun doğduğu koşulları değil. Hukuk, eşitlikten değil; eşitsizlikten doğar. Çünkü eşitler arasında zorlayıcı bir düzenleme ihtiyacı yoktur. Güç farkının olmadığı bir yerde, çatışma ya hiç ortaya çıkmaz ya da sistemin kendisi tarafından kolayca absorbe edilir. Bu nedenle hukuk, eşitliğin sonucu değil; eşitsizliğin yönetilme biçimidir.

Bu bağlamda hukuk, en temelde bir sınırlandırma mekanizmasıdır. Üst olarak adlandırılabilecek otorite, belirli bir güç yoğunlaşmasını temsil eder. Alt ise bu güce maruz kalan konumdur. Hukukun ortaya çıkışı, bu güç asimetrisinin sınırsız kalmasının yarattığı tehlikeye karşı bir yanıt olarak anlaşılmalıdır. Bürokrasi, yetki ve kurumsal güç birikimi, otoritenin kendi kendini genişletme eğilimini üretir. Hukuk ise bu genişlemeyi sınırlayan bir karşı mekanizma olarak devreye girer. Bu nedenle hukuk, yalnızca düzen kurmaz; aynı zamanda gücün kendisini frenler.

Bu frenleme, statik bir yapı değildir. Hukuk, doğası gereği dinamiktir; çünkü sınırlandırmaya çalıştığı güç de dinamiktir. Güç sürekli genişler, yeni araçlar üretir, yeni alanlara sızar. Hukuk ise bu genişlemeye karşı sürekli olarak yeniden konumlanmak zorundadır. Bu nedenle hukuk, sabit bir normlar bütünü değil; sürekli güncellenen bir denge sürecidir. Bu denge, üst ile alt arasındaki farkın korunmasına değil; bu farkın kontrol edilebilir kalmasına dayanır.

Bu noktada asker–sivil ayrımı kritik bir rol oynar. Bu ayrım, yalnızca teknik bir sınıflandırma değildir; hukukun işleyebilmesi için gerekli olan temel kategorilerden biridir. Asker, şiddet uygulama yetkisine sahip olanı temsil eder; sivil ise bu şiddetin dışında kalan, korunması gereken alanı ifade eder. Bu ayrım sayesinde hukuk, kimin hangi tür güçle karşı karşıya olduğunu belirleyebilir. Başka bir ifadeyle, hukuk bu ayrım üzerinden çalışır; çünkü düzenlemek zorunda olduğu eşitsizlik, bu ayrım içinde tanımlanabilir hale gelir.

Ancak bu ayrım çöktüğünde, hukukun dayandığı zemin de çözülmeye başlar. Sivil birey askeri bir yargı rejimine tabi tutulduğunda, artık hangi kategoride konumlandığı belirsiz hale gelir. Bu belirsizlik, yalnızca bireyin kimliğini değil; hukukun işleyiş mantığını da etkiler. Çünkü hukuk, eşitsizliği düzenlemek için öncelikle bu eşitsizliğin nerede başladığını ve kime yöneldiğini bilmek zorundadır. Eğer üst ile alt arasındaki sınır silikleşirse, hukuk hangi gücü sınırlayacağını ve kimin korunacağını belirleyemez.

İsrail’in Filistinliler için askeri mahkemelerde idamı öngören yasası ve buna karşı Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin uluslararası hukuka aykırılık vurgusu, bu kırılmanın farklı düzlemlerini açığa çıkarır. Bir yanda, sivil bir nüfusun askeri bir yargı rejimine dahil edilmesiyle kategorik sınırlar bulanıklaşır. Diğer yanda, uluslararası hukuk bu durumu normatif düzeyde reddeder. Ancak bu reddediş, fiili durumu ortadan kaldırmaz; yalnızca onun “yanlış” olarak kaydını tutar. Bu da hukuk ile gerçeklik arasındaki mesafenin açıldığını gösterir.

Bu mesafe, hukukun işlevini tamamen ortadan kaldırmaz; fakat onu dönüştürür. Hukuk artık doğrudan düzen kuran bir mekanizma olmaktan çıkar ve normatif bir referans üretim alanına dönüşür. Ancak bu dönüşüm, hukukun temel krizini çözmez. Çünkü sorun, yalnızca belirli bir normun ihlali değil; normun dayandığı kategorilerin çözülmesidir. Asker–sivil ayrımının bulanıklaşması, hukukun müdahale edebileceği zemini ortadan kaldırır. Bu durumda hukuk, sınırlamak istediği gücü tanımlayamaz hale gelir.

Son kertede burada ortaya çıkan kriz, eşitsizliğin varlığı değil; eşitsizliğin tanımlanamaz hale gelmesidir. Hukuk, farkı yönetmek için vardır. Bu fark ortadan kalktığında değil; görünmez hale geldiğinde hukuk işlevsizleşir. Çünkü artık neyin sınırlandırılması gerektiği belirlenemez. Bu nedenle hukuku çökertebilecek olan şey, mutlak güç ya da mutlak eşitsizlik değil; bu eşitsizliğin kategorik olarak belirsizleşmesidir.

Bu açıdan bakıldığında asker–sivil ayrımının çözülmesi, yalnızca bir kimlik meselesi değil; hukukun ontolojik zemininin sarsılmasıdır. Hukuk, üst ile alt arasındaki farkı düzenleyebildiği ölçüde var olabilir. Bu farkın silikleşmesi, hukuku yalnızca zayıflatmaz; onu anlamsızlaştırır. Çünkü artık düzenlenecek bir fark kalmaz; yalnızca belirsiz bir güç alanı kalır. Ve bu alan, hukukun işleyebileceği bir zemin değildir.